Section 138 NI Act: ચેક આપતી વખતે ઘણી વખત લોકો બેલેન્સ ચકાસતા નથી અને પછી ચેક બાઉન્સ થવાથી મોટી કાનૂની મુશ્કેલી ઊભી થાય છે. ભારતમાં ચેક બાઉન્સ ગંભીર ગુનો માનવામાં આવે છે અને તેમાં જેલ તથા દંડ બંનેની સજા થઈ શકે છે.
કયા કાયદા હેઠળ થાય છે કાર્યવાહી
ચેક બાઉન્સના કેસમાં કાર્યવાહી Negotiable Instruments Act, 1881 ની કલમ 138 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા મુજબ જો ચેક બાઉન્સ થાય અને ચુકવણી ન થાય તો આરોપીને બે વર્ષ સુધીની જેલ અથવા દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
ચેક બાઉન્સ થવાના મુખ્ય કારણો
ચેક બાઉન્સ થવાના મુખ્ય કારણોમાં ખાતામાં પૂરતું બેલેન્સ ન હોવું, સહીમાં ગેરસમજ, ચેકની સમયમર્યાદા પૂરી થવી અથવા ખોટી વિગતો ભરવી સામેલ છે. બેંક ચેક પર “Insufficient Funds” અથવા અન્ય કારણ લખીને પરત કરે છે.
કાનૂની પ્રક્રિયા કેવી રીતે શરૂ થાય છે
ચેક બાઉન્સ થયા પછી ચેક પ્રાપ્ત કરનાર વ્યક્તિએ 30 દિવસની અંદર નોટિસ મોકલવી પડે છે. નોટિસ મળ્યા બાદ 15 દિવસમાં ચુકવણી ન થાય તો કોર્ટમાં ફરિયાદ દાખલ થઈ શકે છે. ત્યારબાદ કોર્ટ સમન્સ જારી કરે છે અને કેસની સુનાવણી શરૂ થાય છે.
સજાથી બચવા માટે શું કરવું
ચેક આપતા પહેલા હંમેશા ખાતામાં પૂરતું બેલેન્સ રાખો. જો ભૂલથી ચેક બાઉન્સ થઈ જાય તો તરત જ સામેવાળા વ્યક્તિ સાથે સંપર્ક કરીને બાકી રકમ ચૂકવી દો. નોટિસ મળ્યા બાદ 15 દિવસની અંદર ચૂકવણી કરવાથી કાનૂની કાર્યવાહીથી બચી શકાય છે. શક્ય હોય તો ડિજિટલ પેમેન્ટ અથવા બેંક ટ્રાન્સફરનો વિકલ્પ અપનાવો.
બેંક અને ક્રેડિટ સ્કોર પર અસર
ચેક બાઉન્સ થવાથી તમારા બેંક રેકોર્ડ પર નકારાત્મક અસર પડે છે. વારંવાર ચેક બાઉન્સ થાય તો બેંક ખાતું બંધ થવાની શક્યતા રહે છે અને ક્રેડિટ સ્કોર પણ ખરાબ થઈ શકે છે, જે ભવિષ્યમાં લોન મેળવવામાં અડચણ ઉભી કરે છે.
Conclusion: ચેક બાઉન્સ એક ગંભીર કાનૂની મુદ્દો છે જેમાં બે વર્ષની જેલ અને ભારે દંડ થઈ શકે છે. તેથી ચેક આપતા પહેલા બેલેન્સ ચકાસવો અને સમયસર ચુકવણી કરવી ખૂબ જરૂરી છે. યોગ્ય સાવચેતી રાખવાથી કાનૂની મુશ્કેલીથી સરળતાથી બચી શકાય છે.
Disclaimer: આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. કાનૂની બાબતોમાં રાજ્ય અને કેસ મુજબ નિયમો બદલાઈ શકે છે. કોઈપણ કાનૂની પગલું લેતા પહેલા યોગ્ય કાનૂની સલાહકાર અથવા અધિકૃત સ્ત્રોતથી માહિતી મેળવવી જરૂરી છે.
